PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : شناخت انواع قوسها و تاقها



saeid
08-07-15, 23:50
شناخت انواع قوسها و تاقها(1)
قوس که در زبان فارسی کهن چَفد خوانده میشود، در تعریف هندسی٬خط یا شکل منحنی است و در اصطلاح معماری٬به باریکه تاقی که روی سر در یک درگاه قرار میگیرد٬اطلاق میشود.

تاق به طور کلی٬به مفهوم پوشش بین دو دیوار است و شکلی که تاق از نظر ترکیب تابع آن میشود٬همان چفد است.لذا با تعریفی دیگر٬ میتوان تاق را ادامه چفد دانست.به طور کلی پوشش بر دو نوع است:۱-تخت.۲-منحنی(سَغ).
۱-پوشش تخت
پوشش تخت از لحاظ شکل٬یک سطح صاف است و ازآنجایی که در این گونه پوشش برآیند نیروهای واردبر تاق کاملاْ عمودی است٬استایی تاق در مقابل آن مستلزم استفاده استفاده از تیرهای حمال مقاوم است.قبل از به کارگرفتن آهن در معماری٬معمولاْ از تیر حمال چوبی استفاده میشد.
از آنجایی که در ایران چوب قابل استفاده برای بنا کمیاب است٬شکل پوشش تخت همواره با مشکلات توام بوده است.در دوران هخامنشی٬امپراطوری ثروتمند ایرانی نیز برای پوشش کاخهای خود٬ چوب مقاوم از جمله چوب درخت سدر را از لبنان و دیگر نقاط دوردست با تحمل هزینه های هنگفت به دست آورده می آورد.آنچه پوشش با استفاده از چوب را در بعضی نقاط غیرممکن می کرد وجود موریانه بود.اغلب زمینهای ایران٬موریانه خیز است و یک نوع موریانه بسیار خطرناک درمرکز ایران و حاشیه کویر بنام "ترده"(ترده=گِل ساز) وجود دارد که به عنوان مثال یک در چوبی را ظرف ۱۵ روز طوری میخورد که فقط از آن پوسته رنگ باقی میماند.فقط یکی دو نوع چوب در داخل ایران به عمل می آید که موریانه آن را دوست ندارد.این چوبها یا صمغ دارند یا کندر.مثل سرو٬کاج٬ناژو و صنوبر و در چوبهای کندردار هم تا وقتی بوی کندر وجود دارد٬مصون از موریانه است٬ولی به محض ا زبین رفتن بوی کندر٬چوب خوش خوراکی برای موریانه میشود.تنها چوب شورانه از گزند موریانه در امان است.موریانه شوره نی را هم نمی خورد.بنا برآنچه گفته شد کاربرد چوب حتی اگر از لحاظ کیفیت٬قدرت کافی برای پوشش دهانه های بزرگ را هم داشت٬امری خطرناک بود.مع الوصف د رتمام دوران معماری ما٬در کنار پوشش منحنی(سغ)٬ در دهانه های کوچک پوشش تخت هم مشاهده میشود.اما این نوع پوشش معمولاْ تا دهانه ۲.۵ الی ۳ گز* اجرا شده است.گاهی پوشش تخت در چند دوره تاریخی بعد از ساختمان یک بنا به آن اضافه شده است.مثل چهل ستون اصفهان که درآغاز٬بدون ستاوندهای جلو بوده است.بعد در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم این بخش به آن اضافه شده است.در ایوان کرخه پوشش ایوان جلو با توجه به وضعیت پایه های پادیاو٬به نظر میرسد که تخت بوده است و دهانه آن هم نسبتاْ زیاد است.مع الوصف موارد استفاده از چوب در دهانه های بزرگ نادر است.

saeid
08-07-15, 23:52
شناخت انواع قوسها و تاقها(2)
2- پوشش سغ(منحنی)
سغ یا ازغ یا ازگ در عربی ازج خوانده میشود.ازغ را بیشتر به شاخه های تاک و نخل و نسترن و یاس که شکل کمانی و منحنی دارد اطلاق میکنند.در مورد تاق بیشتر ازگ تلفظ میشود.غیاث الدین جمشید کاشانی این لفظ را برای تاق به کار برده است.پوشش سغ در واقع پوششی است که از لحاظ شکلی از یک قوس(چفد)، پیروی دارد.انتخاب چفد مناسب برای تحمل بارهای وارد بر تاقها و گنبدها در معماری ایرانی بر اساس منطق ساختمانی و ایستایی بنا صورت گرفته است که حاصل سالهای دراز تجربه و تبحر عملی است ، حال آنکه در اروپا مثلاً امتخاب قوس((اژیو)) بیشتر بر مبنای ایجاد و القاء عظمت و زیبایی است و بسیاری را عقیده بر آن استکه این هم تقلیدی از طرح پارچه های اروپایی است که از مشرق زمین به اروپا رفته است.
رازیگران به قوسهای تخم مرغی(بیضی) به دلیل تحمل پذیری بسیار آن د رمقابل بارهای وارده تمایل فراوان داشتند.
اهمیت چفد تخم مرغی در ایران به حدی بوده که در بعضی از مناطق لغت تخم مرغ مترادف و مرتبط با تاق می شده است.مثلاً در شمال ایران، به تاق مرغانه میگویند و پل تاقی،" مرغانه پرت" نامیده شده است.از آنجایی که در بسیاری از نقاط ایران برای واژه تخم مرغ، لفظ "خاگ" بکار میرود،بعضی از پوششهای ایرانی با توجه به شکل بیضویشان، به نام خاگی مشهورند.مثل گنبد خاگی مسجد جامع اصفهان.
به علت آشنایی مردم نواحی کویر با مقاومت بسیار چفد بیضی، درآن مناطق و دیگر مناطقی که از قنات برای آبیاری استقاده میکردند،برای جلوگیری از ریزش قنات، درآن تنبوشه های بزرگی را کار میگذاشتند(که در اصطلاح محلی به آن گول یا گم میگویند) که مقطع ان به شکل قوس تخم مرغی ساخته شده بود.گاهی به علت وسعت زیاد دهانه قنات این گولها را سه تکه میساختند که هر کدام بخشی از قوس تخم مرغی بود.
فراموش نکنیم که چون در ایران برای زدن تاق از قالب باربر استفاده نمیشود، لذا شکل نیم دایره، از لحاظ ایستایی برای چفد و تاق مناسب نیست و در صورت بکاررفتن، در نقاط مختلف میشکند.
به این ترتیب که در ناحیه شکرگاه(ناحیه ای که نسبت به سطح افق زاویه 22.5 درجه دارد)،رو به بیرون میشکند و در ناحیه ایوارگاه(قسمتی که نسبت به سطح افق زاویه 67.5 درجه دارد)، رو به تو می چاکد و در ناحیه تیزه سر بر میکند و کلکن میشود.در چاره اندیشی به منظور جلوگیری از شکست های فوق معماران ایرانی، قوس را از پاکار تا شکرگاه به جانب داخل میکشند(یعنی شعاع قوس را کوچکتر کرده،مرکز را نزدیکتر می آورند) و در ناحیه ایوارگاه که شکست متوجه داخل است، شعاع را بزرگتر میگیرند تا قوس بسوی خارج متمایل شود و د رناحیه کلکن که قوس سربر میکند،خفتش می اندازند.یعنی تیزه را کمی پایینتر میگیرند.به گونه ای که خیز از یک دوم دهانه کمتر میشود.به این ترتیب چفدی بوجود می آید که یکی از چفدهای مرسوم ایرانی به نام پنج او هفت است.این چفد باربر و متحمل فشارهای وارد بر خود است.
پوشش منحنی به دو بخش عمده تقسیم میشود.مازه دار(بیضی) و تیزه دار.
چفد تیزه دار به گونه ای که از نامش پیداست،راس ان تیز است و ا زتقاطع دو قوس منحنی ایجاد میشود و به آن قوس جناغی هم میگویند. راس چفد مازه دار، هلالی شکل است و بخشی از بیضی است. هر دو نوع چفد در ایران،پیشینه ای دیرینه دارند که بهترین نمونه آنها را در معبد چغازنبیل(1350 پیش از میلاد)،میتوان مشاهده نمود.
گرچه چفد جناغی را نه تنها در چغازنبیل، بلکه در تپه نوشیجان(دوران ماد)،سد درودزن(دوران هخامنشی) و تاق کسرا(دوران ساسانی) و بناهای گوناگون پیش از اسلام میتوان دید، معذلک بیشتر چفدهای آن دوران را مازه ای تشکیل می دهد و حتی تا سده های اولیه پس از اسلام نیز،بیشتر پوششها مازه دار است، اما به تدریج چفدها و پوششهای تیزه دار،جای آن را میگیرد.

http://i7.tinypic.com/44qratw.jpg

علت جایگزینی چفدهای تیزه دار(جناغی) به جای چفدهای مازه دار،پس از ورود اسلام
علت عمده جایگزینی چفد جناغی را میتوان چنین دانست که پوششهای مازه ای ، بنا را بسیار مرتفع میکرد و چون در هنر اسلامی کوشش در جهت کاستن شکوه بنا، به ویژه کاهش ارتفاع بود، از چفد جناغی استفاده کردند که به میزان قابل توجهی به ساختمان مقیاس انسانی و مردم وار می داد.بهترین مثال برای این تحول تدریجی مقایسه دو بنای تاری خانه دامغان(سده 2 هجری) و مسجد فهرج(سده 1 هجری) است که کمتر از یک سده با هم فاصله دارند. در مسجد فهرج، همه چفدها و پوششها مازه ای است، ولی در تاری خانه برخی از چفدها شکل تیزه ای به خود گرفته است.
http://www.iranartnews.com/pic/etc/tarikhaneh000.jpg

پیش از اینکه به معرفی تعدادی از معروفترین چفدهای تیزه دار و مازه دار بپردازم، لازم است توضیحی کوتاه در مورد 2 اصطلاح معماری ایران به نام تن گداز و جان گداز داده شود:
معماران ایرانی، انواع نیروهایی را که به بنا وارد می آید و بنا برای ایستایی خود در تقابل با آنهاست،مثل نیروهای فشاری،رانشی و خمشی،…جان گداز گویند،چون قابل رویت نیست. اما به بخشهایی از بنا که در جهت مقابله و هدایت این نیروها به زمین، ساخته میشود،مثل کلافها،تویزه ها ، تیرهاو… که قابل رویت است ،تن گداز میگویند. در فرهنگ و ادبیات فارسی،جان و تن نیز همین معنی را دارند. جان به معنی روح و قسمت نادیده هستی انسانی میباشد.
معرفی انواع چفدهای ایرانی
در اینجا به معرفی معروفترین و پرکاربردترین چفدهای ایرانی میپردازیم.بدیهی است که این فقط قسمتی از چفدهای موجود در معماری ایران میباشند و علاقه مندان برای مطالعه بیشتر و نیز آشنایی با نحوه ترسیم آنها به کتابهایی که در بالا معرفی کرده ام ،مراجعه نمایند:
انواع چفدهای مازه دار
چفد مازه ای تیز یا بستو/ چفد مازه ای تند =بیز=هلوچین تند/چفد مازه ای کند=بیز یا هلوچین کند/چفد مازه ای کفته
انواع چفدهای تیزه دار
چفد چمانه/سروک / پنج او هفت تند/ پنج او هفت کند/ پنج او هفت کفته/چفد کلیل(پارتی و آذری)/چفد کلیل کمشی/ چفد سه بخشی تند/ چفد سه بخشی کند/ چفد شاخ بزی تند/ چفد شاخ بزی کند/چفد شبدری تند/ چفد شبدری کند/ چفد پا تو پا و …..

saeid
08-07-15, 23:55
شناخت انواع قوسها و تاقها(3)
در ادامه مطالب مربوط به تاق و قوس در معماری ایران، بد نیست اشاره ای هم به یکی از اثرهای مشهور معماری معاصر ایران داشته باشیم.اثری که چندسالی است که به نمادی از ایران( به ویژه در رسانه های بین المللی)تبدیل شده است.این اثر، همانا میدان آزادی و بنای یادمان آن(شهیاد پیشین) است. در اینجا تنها چیزی که به آن اشاره خواهد شد، همانا نحوه بهره گیری معمار این بنا(حسین امانت) از چفدهای معماری ایران در اثر خویش و اشاره ای کوتاه به مفهوم و کانسپت طراحی وی در این بنا می باشد.نوشته های بیشتر در این باره و نقدهایی نیز که به طراحی این بنا دارم را به زمانی دیگر و فرصتی مناسب واگذار میکنم.
در طراحی این میدان و بنای یادمان آن، گویا خواست کارفرما طراحی بنایی بوده که یادآور 2500 سال شاهنشاهی ایران(شهیاد) و نیز نمادی دروازه گونه برای پایتخت آن باشد.چرا که در آن زمان(1345)، سایت کنونی میدان آزادی در منتهی الیه غربی شهر تهران و در نزدیکی فرودگاه بین المللی مهرآباد قرار داشت و به نوعی مبادی ورودی تهران به شمار می رفت( و البته امروزه هم تا حدی این چنین است).همچنین طراحی موزه هایی برای نمایش آثاری از ایران کهن و نیز ایران نوین، پیش بینی شده بود. معمار نیز برای برآوردن خواسته کارفرما یک فرم چهارتاقی طراحی می کند که در هر تاق آن به صورت نمادین، دوگونه مشخص چفد معماری ایران(تیزه دار و مازه دار) را طراحی می کند.دلیل این کار مشخص بود.امانت می دانست که چفد تیزه دار، به نوعی سمبل معماری ایرانی پس از اسلام و چفد مازه دار، مشخصه چفدهای به کاررفته در معماری پیش از اسلام است.طراحی وی در اینجا فابل توجه است.تاقها با چفد مازه دار طراحی گشته اند، ولی نمای بیرونی آنها چفد تیزه دار است و امانت این تاق مازه دار را با طراحی فرمهایی که یادآوررسمی بندی در معماری کهن ایرانی است، به چفد تیزه دار،وصل کرده و به نوعی ایوان در معماری ایران را نیز یارآور شده است.بدین گونه شما از هر طرف که نگاه می کنید، دو چفد مازه دار و تیزه دار را پشت سرهم می بینید.معمار با این طرح خود خواسته است به کسی که وارد تهران می شود، بگوید:
شما وارد پایتخت سرزمینی می شوید که شالوده آن بر دو تمدن اسلامی و پیش از اسلام استوار است و در فراز این سرزمین(یا تاریخ و تمدن آن)، کوروش هخامنشی قرار دارد. معمار با طراحی بازشوهایی در بالای این برج به شکل کنگره( که یادآور تاج پادشاهان هخامنشی است)،خواسته است که به این نکته اشاره کند.الیته فرم کلی این طرح شباهت عجیبی نیز به برج ایفل پاریس دارد که همانگونه که اشاره کردم، در آینده نقدی تیز بر این طرح خواهم نوشت. البته اجرای فوق العاده دقیق و زیبای آن ونیز نحوه اتصال سنگها و تعداد و انواع این سنگها در ساخت بنا قابل توجه می باشد.


اما آنچه که در پایان قابل ذکر است، این است که در طی 35 سالی که از ساخت این بنا می گذرد، در اثر عوامل انسانی و طبیعی(همچون دود، سروصدا، تغییر حرارت،رطوبت،رفت و آمد و...)، این بنا و میدان آن آسیبهای فراوانی دیده اند که به مرمتی جامع و فوری نیازمند هستند که با توجه به مدیریت دوگانه حاکم بر آنها( مدیریت بنا بر عهده بنیاد رودکی و مدیریت میدان بر عهده شهرداری تهران است)،این امر به زودی امکان پذیر نخواهد بود.

saeid
08-07-15, 23:56
شناخت انواع قوسها و تاقها(4)

تاقها
ساده ترین تعریفی که می توان برای تاق با رعایت اصطلاحات معماری عنوان کرد این است که تاق حرکت یک یا چند چفد در امتداد یک محور یا محورهای مختلف است در سطحی محصور مابین دو دیوار یا دست کم چهار ستون باربر.
تاق را غیاث الدین جمشید کاشانی((ازج)) گفته است(ازج معرب ازگ است به معنی شاخه خمیده) و لغت تاق را به جای چفد آورده است.

تاق آهنگ در مسجد جامع اصفهان

در مبحث تاقها دو اصل عمده مورد نظر است:1- ترسیم و کارکرد انواع تاقها.2- طرز اجرا.
نظر به اینکه در تعریف اولیه اشاره به دیوار حمال و ستون باربر شد، شرحی اجمالی در این مورد ضرورت دارد:
دیوارها به دو دسته عمده تقسیم می شوند:1-باربر.2-غیر باربر. دیوارهای باربر معمولاً در مقایسه با نوع غیر باربر از ضخامت بیشتر برخوردارند.در رابطه با نوع مصالحی که با آن ساخته می شوند، ضخامتها متفاوت است.مثلاً حداقل ضخامت یک دیوار باربر آجری 35 سانتیمتر است.حال آنکه در دیوار خشتی، این حداقل به 80 سانتیمتر می رسد.
دیوارهای باربر که معمولاً بارپوشش(سقف) روی آنها قرار میگیرد،فشارها را به پی و در نهایت به زمین منتقل میکنند.
ضخامت دیارهای غیرباربر که به آنها((اسپر)) یا تیغه می گویند با توجه به نوع مصالح و طول و ارتفاع دیوار بر اساس فشار بار وارد بر آنها (مثلاً بیشترین ضخامت تیغه آجری 11 سانتیمتر و در طول و ارتفاع کم، حداقل 5 سانتیمتر است)،محاسبه می شود.معمولاً در دیوارهای سراسری باربر در فواصل معینی از جرز پایه استفاده میکنند تا بتوانند از طول دیوار یک دست که ضریب مقاومت و ایستایی کمتری دارد،بکاهند و فضای داخل ساختمان را متنوع و وسیع تر سازند. بسیاری از ا.قات به جای استفاده از دیوار سرتاسری باربر از ستون استفاده میکنند. در سفرنامه ناصرخسرو، ستونها و جرزهای باربری را که مقطع گرد و دایره ای دارند،((استوان)) و جرزهای با مقاطع دیگر را ((ستون)) نامیده شده و به ستونها و نیم ستونهای چسبیده به دیوار نیز((پیل پایه)) گفته شده است.
در اجرای دیوارها معمولاً جرز و پایه باربر را با اسپر یکجا نمی چینند .بلکه اول پایه های برابر ساخته میشوند تا نشست کنند و پس از نشست اولیه اسپرها را می چینند و آن را با پایه دیوار به اصطلاح ((هشت و گیر)) میکنند.
اگر در یک دیوار یکنواخت در بعضی از قسمتها باری چون سقف وارد کنیم و بقیه دیوار را آزاد بگذاریم،بخشی که بار روی آن است، نشست بیشتری خواهد داشت. لذا دیوار در محل بین دو بخش ترک میخورد و میشکند.برای جلوگیری از شکست ،محلی را که بار اضافی ندارد،سبک میکنند، به این ترتیب که در پایین دیوار با ساختن تاقچه ای نزدیک به یک متر فاصله از زمین و نیز ساختن رف(تاقچه بالای دیوار را رف گویند)،دیوار را به اندازه دلخواه نازک میکنند.بنابر این تاقچه ها علاوه بر عملکردهای گوناگونشان،خاصیت توازن نیروها در دیوار را نیز دارند( نمونه دیگری از پرهیز از بیهودگی در معماری ایرانی).
بعصی دیوارها مثل دیوار تالارها که یک رو به سمت تالار و روی دیگری به سمت راهرو دارند،در هر دو رو تاقچه دارند.تاقچه تالار نظر به عملکرد بیشتر میتواند گودی یک خشت را داشته باشد و تاقچه راهرو با اهمیت کمتر گودی نیم خشت، که روی هم 1.5 خشت می شود.آنچه به عنوان ضخامت دیوار باقی می ماند، باید حداقل 1.5 خشت باشد.دیوارهایی که متحمل بار تاق می شوند، نباید از سه خشت کمتر باشند و در غیر این صورت نباید از دو سو در آن تاقچه ایجاد کرد.
پیش از آنکه به بررسی انواع تاقهای ایرانی بپردازیم،لازم است نحوه اجرای تاقها را مورد بررسی قرار دهیم.

saeid
08-07-15, 23:57
شناخت انواع قوسها و تاقها(5)
نحوه اجرای تاقها
1-تاق ضربی=پر=زخم*
در این نوع اجرا آجر یا خشت از روبرو در صفحه کامل از خود قرار دارد و از زیر در مقطع افقی به صورت نره دیده می شوند. در این اجرا یک ردیف آجر را می چینند و در دور بعدی آجرها را طوری قرار می دهند که بند دو ردیف روی هم قرار نگیرند و به این ترتیب استحکام پوشش آن بیشتر شود.اجرای این نوع تاق منحصر به ایران است و پیشینه آن به 3500 سال پیش می رسد. این نوع اجرا در دوران ساسانی زیاد معمول بود که نمونه مشهور آن ایوان کرخه است.از نمونه های بعد از اسلام، ایوانهای پیر بکران لنچان و ارگ علیشاه در تبریز( با دهانه های نزدیک به 30 متر که امروزه از بین رفته است) قابل معرفی اند.
در اجرای تاق ضربی ،نخست دیوارهای طرفین تاق را که باربر است می سازند، سپس بستر انتاهیی دو دیوار را بالا می آورند( در جاهایی که امکان ایجاد اسپر باشد) د رمحلی که تاق قرار است روی دیوار بنشیند(جای پای تاق) دیوارها را به اندازه 1 الی 1.5 آجر عقب می نشینند تا آجر تاق روی آن قرار گیرد.به این گودی کیز* گویند.کیز جایی است که تاق از آنجا شروع می شود. تاق را معمولاً از آغاز به صورت منحنی اجرا نمی کنند.بلکه پاکار را تا چند رج(40 الی 50 سانتیمتر) به طور عمودی بالا می برند.بعد در نقطه عطف، قوس آغاز می گردد.این شیوه در همه دنیا مرسوم است.به این بخش از تاق که عمودی در امتداد دیوار بالا می رود( چه در قوس چه در تاق و چه در گنبد) پاراسته یا پاراستی گویند.
این پاراستی ها بر حسب سلیقه دوران، ابعاد مختلفی به خود میگیرد.پاراستی علاوه بر آنکه قوس را شکیلتر و کاملتر میکند، در جلوگیری از رانش نیز بسیار موثر است.
پس از اجرای پاراستی تاق را شروع میکنند.در تاق ضربی رج اول متمایل به اسپر انتهایی میشود و رجهای بعدی به ترتیب متصل و متمایل به هم زده میشود(به این ترتیب در اصطلاح بنایی پَر را وَر میکنند،یعنی تکرار میکنند و در مجموع به آن پَروَر کردن گویند).وقتی رجهای تاق به پایان رسید، آن را کور میکنند.
در نقشه هایی که به علت عملکرد ویژه بنا نتوانیم اسپر انتهایی را داشته باشیم که رج اول تاق به آن تکیه کند،یک تویزه در انتهای دیوار به جای اسپر کار میگذارند تا رج اول تاق بر آن متکی شود.زیرا اگر رج اول کاملاًً عمودی نسبت به سطح افق کارگذاشته شود، ایستایی کافی نداشته و فرو میریزد.این مسئله در معماری غربی به علت کاربردن قالب مطرح نیست و لی در ایران به علت در دسترس نبودن چوب و تخته در همه نقاط برای استفاده قالب عمدتاً تاقها بدون قالب اجرا میشوند.
منحنی تاق و متداول نبودن ((استروتومی))*مسئله درزگیری بین هر دوبند آجر را پیش می آورد.در ایران بین دو بند را گاز میگذارند.یعنی تکه های سفال را با ملات بین درزهای آجر در حین اجرا قرار می دهند تا تاق یکپارچه پیش رود.
2- اجرای تاق به صورت رومی= ایلامی= هره
در این نوع اجرا طرز قرارگیری آجرها یا خشتها به گونه ای است که در مقطع عمودی واز منظر روبرو به صورت نره دیده میشود و در مقطع افقی به صورت صفحه کامل آن نمایانند.این نوع اجرا به مناسبت قابلیت استحکام و باربری در دهانه های وسیع بکار میرود.
از واژه رومی اینطور دریافت شده است که این طرز اجرا از روم کهن(ایتالیا) به ایران آمده است، ولی با گذری اجمالی به تاریخ معماری کهن ایران در چغازنبیل(1250 پیش از میلاد) این نوع اجرا را میبینیم در آرامگاه های بیرون شهر دورانتاش نیز با آجرهای بزرگ و ملات قیر طبیعی به همان صورتی که دیوار بالا آمده تدریجاً منحنی تاق نیز ادامه پیدا کرده و اجرای تاق، صورت رومی به خود گرفته است،حتی سردرهای ورودی نیز به صورت رومی زده شده اند و این مربوط به زمانی است که رومیها زندگیشان به صورت بسیار ابتدایی بوده است.
در اجرای تاق رومی، نکته حایز اهمیت آن است که از دوطرف دیوار چیدن آجر صورت میگیرد تا در بالا به هم قفل و بست شوند.در این نوع اجرا چون سقف در امتداد دیوارچینی پیش میرود،احنیاج به کیز نیست.*
به نظر میرسد که وجه تسمیه تاق رومی آن باشد که از نواحی غربی و شمال غربی ایران به همه جا رفته است.*

منبع:http://www.iran-eng.com/showthread.php?t=11924

marowen
11-11-19, 01:31
انواع سازه ها را قبل از ورود مصالح جدید در ایران را میتوان به ۲ دسته تقسیم کرد.
۱) سیستم ایستایی تیر پوش(سنگین):
در این نوع سازه ها نیرو ها عمدتا ناشی از وزن بنا به وسیله تیر های چوبی یا سنگی به ستون ها انتقال پیدا میکند و از آنجا به تکیه گاه منتقل میشود.
۲) سیستم ایستایی فشاری (طاقی):
عملکرد در این نوع سازه ها بر مبنای انتقال سریع نیروی وزن زیاد بنا به شالوده وکم کردن تاثیر خمش است.سازه ای دارای مقاومت فشاری نسبتا زیادی هستند ولی در برابر کشش مقاومت بالی ندارند.حال در اجرای طاق ها برای کاهش وزن آنها و هم چنین پیاده سازی یک تهویه طبیعی به جهت جلوگیری از ورود گرما در تابستان وخروج گرما در تابستان معمولا طاق ها را به صورت دو لایه اجرا میکنند که در بعضی موارد در طراحی فاصله ۲ طاق آنقدر زیاد میشود که آدم به راحتی میتواند در بین دو لایه در حرکت کند.البته همواره از ظاهر سازه قادر به تعیین نوع سیستم باربری آن نیستیم چون در بعضی از سازه ها به علت زیبایی بنا از طاق های کاذب استفاده میکنند ولی سیستم سازه ای آنها تیر پوش است.
● مصالح ساخت سازه های طاقی:
تمامی مصالح ساختمانی را میتوان به ۲ شاخه عمده تقسیم کرد:
۱) مصالح سنگین مانند سنگ وآجر
۲) مصالح سبک مانند چوب.
اکثرمصالح سنگین قدیمی دارای سختی ومقاومت بالا وانعطاف پذیری پایین میباشند.اما اکثر مصالح سبک حالت ارتجاعی داشته ونسبتا از مقاومت کششی بالایی بر خودار بودند.
در معماری اسلامی در ایران وبه طور اخص در سازه های طاقی اکثر از مصا لح سنگین استفاده شده است بااین تفاوت که در این میان از چوب به عنوان عنصری کمکی تقویت مقاومت سازه در برابر کشش وعاملی برای حل مشکلات ایستایی بنا استفاده شده است.
حال اگر در معماری مناطق مختلف کمی تعمق بکنیم در مناطقی بیشتر به سازه های طاقی برخورد میکنیم که مصالح رسی به عنوان مصالح قالب مطرح باشند.
حال سعی میکنیم در اینجا به طور اختصار در مورد مصالح به کار رفته در طاق ها صحبت کنیم.
۱) آجر:
آجر که جزئ مصالح سنگین است به عنوان اصلی ترین مصالح در معماری اسلامی کاربرد دارد .قابلیت فیزیکی وفنی وهم چنین کار پذیری وشکل ورنگ آن را از خواص مهم این ماده ساختمانی هستند.
۲) سنگ:
ازسنگ می توان به عنوان یک عنصر کمکی و تزیینی در طاق ها نامبرد وکمتر میتوان طاق هایی سنگی یافت که البته از این نوع طاق ها بندرت در گوشه وکنار ایران یافت میشود.
۳) چوب:
در معماری اسلامی از مقاومت کششی چوب در سازه های طاقی مثل قوس طاق وگنبد برای رفع مسئله رانش استفاده شده است.به عنوان مثال در مسجد جامع اصفهان برای مهار قوسهای مختلف از این روش استفاده شده است وهم چنین در گنبد های دو پوسته از قرن هفتم به بعد استفاده از چوب در فواصل مختلف در لای جرزهای دیوار برای جلوگیری از خرد شدن آجرها بر اثر فشار زیاد به کا رگرفته شده است.
۴) ملاتها:
در روند تکامل فنون ساختمان وبخصوص در ساخت سازه های عمودی وهم چنین سازه های عمودی وهم چنین سازه های طاقی ملاتها همیشه نقش مهمی را در امکان دادن به شکل گیری سازه های پیچیده ایفا کرده اند.
ملات به عنوان یک ماده چسبنده عمل میکند .در ساخت سازه های طاقی سازندگان از ملات های مختلفی استفاده می کرده اند .
۱) قوس:
غیاث الدین جمشید کاشانی قوس را چنین تعریف میکند:قوس جسمی منحنی شکل بریا پوشش است.که دهانه آن از عمقش بیشتر باشد.تعادل قوس رابطه نزدیکی با پی وگشتاور وارد شده از طرف بارها که به شانه قوس انتقال پیدا میکند دارد.فن اجرای این سازه نسبت به زمان خود روش پیشرفته ای بوده است.قدمت قوس به چند هزرا سال قبل از میلاد مسیح میرسد واستفاده از این عنصر ساختمانی در حدود ۳۰۰۰ سال قبل در تمدن بین النهرین رایج بوده است. یکی از انواع قوسها قوس کاذب است.در این قوس وزن هر آجر یا سنگ بر روی نصف آجر یا سنگ زیرین خود به صورت عمودی وارد شده وسپس به پایه انتقال پیدا میکند.
برای اجرای قوسها از آجر برروی زمین ساخته وداخل قالب را با نی وملات گچ پر کرده وبعد از خشک شدن وبیرون آوردن آن قرینه آن را در همین قالب ساخته وبه کمک چوب بر روی دیوار سوار میکنند .برای دهانه های بزرگ چون اسختن وریختن قالب گچی بر روی زمین و سوار کردن آن بر دیوار میسر نبوده برروی بنا تکه قوس را اجرا میکرده اند.
۲) طاق:
از تجسم یک قوس در فضا طاق بوجود میآید .ساختمان طاق از رگه های آجری تشکیل شده است وتقریبا همان مشخصات ایستایی قوس را در فضا دارد.تفاوت قوس وطاق در میزان پوشش محل مورد نظر میباشد.قوسها برای پوشش مکانهایی که دهانه آنها از عمقشان کوچکتر است کاربرد دارند.طاق را درابعاد گوناگون وشکلها وگونه های مختلف طوری مورد استفاده قرار داده اند که انسان را به تعجب وا میدارد.پوشش بناهایی مثل مسجد جامع اصفهان با حدود ۴۷۶ طاق به اشکال گوناگون از نمونه های کم نظیر معماری جهان میباشد.
▪ انواع طاقها:
الف) طاق آهنگ:
این طاق به شکل یک نیم استوانه تو خالی میباشد واز حرکت یک قوس در امتداد یک خط بوجود میآید.استفاده از این نوع طاق معمولا مناسب فضاهای مستطیل شکل مثل راهروها وایوانها ست.نمونه های زیادی از این نوع طاق در معماری قبل وبعد از اسلام ساخته شده اند به عنوان مثال در دوره های ساسانی بناهایی مثل طاق کسری ازاین نوعند.هم چنین در مسجد تاریخانه دامغان ومساجد جامع نایین اصفهان اردستان نطنز وگوهر شاد فضاهای بزرگ با این نوع طاق پوشیده شده اند.
ب) طاق ترکین:
از نظر هندسی از تقاطع دو طاق آهنگ بوجود میآید.فضایی که این طاق میپوشاند به شکل مربع مستطیل یا چند ضلعی منتظم است.در سطح داخلی این طاق نسبت به قوسهایی که به کار رفته است ترکهایی دیده میشود.از نظر اجرایی طاق ترکین باید همزمان از روی چهار دیوار بر پا میشود ومثل سایر طاقها اجرای آن بدون استفاده از قاب صورت میگیرد.ازاین نوع طاق در پوشش چند فضا در مسجد جامع اصفهان استفاده شده است به طور کلی درمعماری ایران ازاین نوع طاق کمتر استفاده شده است.
ج) طاق چهار بخش:
این نوع طاق مانند ترکین از تقاطع دو طاق آهنگ بوجود میآید بااین تفاوت که در این نوع طاق به جای اینکه چهار ضلع طاق برروی چهار سطح تکیه کنند برروی چهار نقطه استوارند.
قسمت حمال طاقهای چهار بخش از چهار طاق وچهار ترک تشکیل شده است.بارهای وارده کلا توسط مجموعه ای از قوسهای به هم چسیده که ترکها را میسازند به چهار تکیه گاه منتقل میشوند.اجرای این طاق از چهار گوشه آن شروع وبه راس آن ختم میشود.
د) طاق وتویزه:
این روش ساختمانی یکی از پیشرفته ترین فنون طاق سازی میباشد.این طاق بر مبنای عناصری به نام تویزه یا لنگه شکل میگیرد.لنگه ها وتویزه ها قوسهای پیش سلاخته ای هستند که در کار گذاشته میشوند وسپس دورآنها را با آجر میپوشانند.شکل به دست آمده را باریکه طاق نیز میگویند.در کاخ عالی قاپو از باریکه طاقها به عنوان اسکلت بندی بنا استفاده شده در این قسمت دو نوع از انواع مختلف آن یعنی طاق کجاوه و کاربندی را معرفی میکنیم:
▪ طاق کجاوه:
این نوع طاق تمام بار های وارده از پوشش اصلی خود را به باریکه های طاق منتقل میکند.از این نوع طاق در خانه های یزدی ویا در مسجد جامع تبریز استفاده شده است.
▪ طاق کاربندی:
با کاربرد لنگه ها وتویزه ها واستفاده از آجر از نظر فنی واجرایی سازه ای سبک وسریع الاجراواز نظر ظاهری سازه ای زیباست.طرز اجرای کاربندی به این ترتیب است که ابتدا دو یا چهار طاق کامل به عنوان تویزه اصلی وباربر بنا کرده وبقیه باریکه ها را به آن ها متصل میکنند.پس از اینکه همه باریکه ها را به این روش بر پا کردند روی آنها طاق میزنند.برای دهانه های نسبتا بزرگ بنا بر مسائل ایستایی میبایست از باریکه طاقهای بزرگی استفاده کرد.

parisa89
12-04-13, 17:22
طاق و تویزه
تاریخچه ی تاق



پیدایش تاق به هزاره سوم پیش از میلاد می رسد. در کاخ آکادی آشونا مجراهای هرز آبرو با سقف تاقی پوشیده شده و دارای دریچه های بازدید بوده و مصالح آن از آجر پخته با ملات قیری تشکیل می شده است. یکی از نخستین نمونه های تاق های آجری نیم دایره ای که متعلق به 1300 پیش از میلاد است در شوش یافت شده است که مصالح آن آجری بوده است. در زیگورات چغازنبیل واقع در شوش نیز ورودی ها از تاق ساخته شده و تاریخ این ساختمان به 1200 پیش از میلاد می رسد. یکی از عالی ترین کامل ترین نمونه تاق های ساسانی که طبق این روش و بدون قالب بندی ساخته شده ، و بزرگ ترین آسمانه تاقی با مصالح بنایی غیر مسلح در جهان به شمار می رود ، تاق کسری در تیسفون نزدیک بغداد است. این تاق 25 متر دهانه و حدود 34 متر ارتفاع دارد. تاق کسری از مصالح آجری با ملات گچ در حدود 550 میلادی ساخته شده است. تاق هایی که به کمک روش حلقه ای در زمان ساسانیان ساخته می شده اند.



منبع طاقهای ایرانی آندره گدارترجمه کرامت اله افسر ش ص5تا8



منبع طاق و قوس در معماری ایرانی تالیف حسین زمرشیدی ص1تا4




طاق و قوس در دوره های مختلف



شیوه پارسی



از پوششهای تاق و تاق ضربی و رومی و قوسهای مختلف استفاده می شده است. تاق بستان و قصر شیرین نمونه هایی از این دوره اند.



شیوه خراسانی



انواع قوسهای پاتوپا و قوسهای دوار و در دروه های سامانیان غزنویان صفاریان تا پیدایش دیلیمان معمول بوده است.



شیوه رازی



قوسهای تیز و تاقهای بلند گنبدهای کوتاه و دوار و در اوایل دیلمیان آغاز تا پایان سلجوقیان در ایران و آسیای صغیر رواج داشته است. مانند مسجد جامع فهرج یزد



شیوه آذری



گنبدهای مخروطی و هرمی شکل ایوانهای بلند و قوسهای تیز رایج بوده است.



شیوه اصفهانی



از دوره تیموریان آغاز و تا دوران معاصر ادامه می یابد. گنبدها کوتاه و بلند با قطرهای مختلف و بزرگ ساخته می شده.



منبع : طاق و قوس در معماری ایرانی تالیف حسین زمرشیدی ص4و5و6و7



طاق



طاق حرکت یک یا چند چفد در امتداد یک محور یا محور های مختلف است در سطحی محصور مابین دو دیوار باربر یا حد اقل چهار ستون باربر.



دیوار باربر آجری حد اقل 35 سانتیمتر ضخامت داردو دیوار باربرخشتی حد اقل80 سانتیمتر.



• در مبحث تاق ها دو اصل عمده مورد نظر است :



• ترسیم و کارکرد انواع تاق ها



• طرز اجرا



• منبع فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی ص46



انواع طاق ها



1-طاق آهنگ=گهواره ای=لوله ای



طاق آهنگ در بناهایی که در دو طرف دو دیوار ممتد دارد مناسب ترین پوشش است.

بقعه سید شمس الدین یزد

http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif ر1-طاق آهنگ.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=72799&stc=1&d=1327316595) (18.4 كيلو بايت)




منبع فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی ص58




2-طاق کلمبو:



کل=پوسته سخت و انبه= انبوهی و جمعیت
طاق کلمبو علاوه بر خواصی که طاق های ایرانی دارند مقاومت خوبی در برابر زلزله از خود نشان می دهد.(خواص طاق های ایرانی:مناسب برای اقلیم ایران)
http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif Picture1.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=72801&stc=1&d=1327316595) (22.5 كيلو بايت)
http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif Picture2.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=72800&stc=1&d=1327316595) (24.5 كيلو بايت)




3- طاق چهار بخش


4-طاق و تویزه= طاق و لنگه=طاق و باریکه= طاق و چشمه


منبع فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی ص64
ادامه دارد...

parisa89
12-04-14, 23:05
اجرای کلمبوروی4 ستون به 3 طریق امکان پذیراست



• 1-اجرای کلمبو روی تویزه



• 2- روش اجرا به صورت دمغازه



• 3-روش اجرا به صورت کاربندی




کنه پوش



به تو رفتگی بالای سردرها اطلاق می شود. درواقع نیم گنبد یا نصف کلمبو است.



منبع فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی ص 81
http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif کنه پوش.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=74850&stc=1&d=1052251281) (38.1 كيلو بايت)





3- طاق چهار بخش



نام عمومی آن تاژ است به معنی چادر کُردان و عَربان به این نوع طاق خیمه پوش یا طاق چادری هم می گویند.



طاق چهار بخش ازتقاطع دو طاق آهنگ به دست می آید
http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif چهار بخش.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=74849&stc=1&d=1052251281) (9.8 كيلو بايت)


4-طاق و تویزه= طاق و لنگه=طاق و باریکه= طاق و چشمه



• تاق و تویزه اصطلاح مردم جنوب ایران است. به جای نویزه ، تویزه هم می گویند. تویزه یعنی قوس و قزح و شاخه های خمیده ، منظور از تویزه در معماری باریکه تاق باربی است که با چفدی باربر ساخته می شود و در فواصل معینی ایجاد می گردد تا نیروهای منتقل شده از سطح تاق را به پایین حامل باشد. تاق بیت تویزه ها می تواند در انواع گوناگون اجرا شود.



• در کاشان و خراسان به این تویزه ها لنگه می گویند. در خوزستان اصطلاح باریکه هم بکار می رود. در واقع تویزه یا لنگه یک دنده تاق باربر است. بهترین استفاده از تاق و تویزه در بازارهاست. در راسته اغلب بازارها تویزه ها منطبق بر جرز دهانه مغازه است و بین تویزه ها به صورت های گوناگون تاق زده شده است.

منبع: فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی

طاق 8 بخش پشت گنبدخانه مزار شیخ جام در تربت جام

parisa89
12-05-13, 10:39
اجرای انواع طاق



1- طاق ضربی:



اجرای این نوع طاق منحصر به ایران است و به 3500 سال پیش برمی گردد.



این نوع طاق در دوره ساسانی زیاد معمول بوده که نمونه مشهور آن ایوان کرخه است و از نمونه های بعداز اسلام : ایوان های پیربکران لنجان،مسجد جامع اشترجان و مسجد جامع علیشاه در تبریز با دهانه ای نزدیک به30 متر که امروزه از بین



رفته است.



منبع فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی ص48



طاق رامعمولا ازنقطه آغازبه صورت منحنی اجرا نمیکنند بلکه پاکارراتا چند رج آخر(40 الی 50 سانتی متر) به طور عمودی بالا میبرند بعد در نقطه عطف ، قوس آغاز میشود. این شیوه در همه دنیا مرسوم است به این بخش از طاق کهعمودی در امتداد دیوار بالا میرود پاراسته یا پاراستی گویند.



http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif طاق ضربی.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=74848&stc=1&d=1052250687) (18.1 كيلو بايت)




2-طاق رومی



از لغت رومی گاه اینطوراستنباط شده است که این طرز اجرا از روم قدیم (ایتالیا) به ایران آمده است ولی با گذری اجمالی به تاریخ معماری قدیم ایران در چغازنبیل این نوع اجرا را میبینیم.

http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif طاق رومی.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=74846&stc=1&d=1052250687) (24.3 كيلو بايت)

3- اجرای طاق به صورت چپیله=تیغه ای=لاپوش =قمی پوش
http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif چپیله.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=74845&stc=1&d=1052250687) (30.3 كيلو بايت)

4- اجرای طاق رومی و ضربی با هم

http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif طاق رومی و ضربی.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=74847&stc=1&d=1052250687) (61.1 كيلو بايت)


منبع فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی ص53

parisa89
12-05-15, 16:15
تویزه


برای تزئین محل تقاطع تاقها معمولاً از تویزه استفاده می شود، سطوح داخل تویزه که مانند یک قالب از اجزاء رسمی بندی است زمینه های آجر کاری را از یکدیگر تفکیک می کند. در دهنه هایی که با ساختن تویزه به دست می آید می توان از انواع پوشش های تزئینی مثل جناغی، حصیری، خفته راسته یک طرفه، خفته راسته دو طرفه، گلچین، کلوک بندان و پوششهای دیگر استفاده کرد. تویزه اغلب به صورت هره های نیم آجر، لا(تیغه)، تیغه پخ یا تیغه قاشقی ساخته می شود. گاه تویزه به صورت تخمیر از گچ و نی بر روی زمین ساخته می شود. در این حالت تویزه فاقد قالب است و در واقع مانند قالب گچی عمل می کند.


http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/gif.gif تویزه.gif (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75102&stc=1&d=1337080746) (19.3 كيلو بايت)


بنایی تویزه


به طوری که اشاره شد چنانچه دهنه کوچک باشد قالب تویزه از گچ ساخته می شود و برای پیشگیری از شکستن قالب میلگرد به کار می رود. اگر دهنه عریض باشد برای ساختن تویزه از قالب چوبی مانند تخته 5سانتیمتری که بتواند جوابگوی تویزه ده سانتیمتری یا تیغه باشد استفاده می شود. تویزه از پا کار با تکیه گاه به طریقی ساخته می شود که در طرفین آن تکیه گاه جهت نشست تاق به صورت پخ موجود باشد، در ضمن از تیزه بندی(با پخ کردن و بره) در رسمی بندیها استفاده می شود.


http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/gif.gif بنایی تویزه.gif (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75103&stc=1&d=1337080746) (32.9 كيلو بايت)


http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/gif.gif پوشش در بناهای جدید.gif (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75108&stc=1&d=1337080876) (16.5 كيلو بايت)

http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/gif.gif تویزه بندی دربناهای کویری طبس.gif (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75110&stc=1&d=1337080876) (23.9 كيلو بايت)


http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/gif.gif رسمی بندی پشت تاق مسجد صفه شاگردد و مسجد جامع اصفهان.gif (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75107&stc=1&d=1337080876) (15.3 كيلو بايت)

http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif پرسپكتيو.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75104&stc=1&d=1337080876) (42.1 كيلو بايت)




پوشش بین دو تویزه


http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif پوشش بین دو تویزه.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75105&stc=1&d=1337080876) (31.7 كيلو بايت)




پوشش بین دو تویزه با کاربندی


http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif پوشش بین دو تویزه با کاربندی.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75106&stc=1&d=1337080876) (76.3 كيلو بايت)





منبع : طاق و قوس در معماری ایرانی تالیف حسین زمرشیدی


منبع فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی

parisa89
12-05-20, 21:07
چفدها و طاق ها



چفد در تعریف به باریکه طاقی که روی سر در
یک درگاه قرار می گیرد اطلاق می شود



طاق به مفهوم پوشش فضای بین دو دیواراست و شکلی که طاق از نظر ترکیب تابع آن می شود همان چفد است.

http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif چفدها و طاق ها.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75507&stc=1&d=1337530988) (23.8 كيلو بايت)
http://www.cafedexign.com/images/styles/paper/attach/jpg.gif چفدها و طاق ها1.jpg (http://www.cafedexign.com/attachment.php?attachmentid=75508&stc=1&d=1337530988) (34.1 كيلو بايت)



پوشش بر دونوع است
تخت و سغ




1-پوشش تخت:



آسیب پوشش تخت موریانه است.



چوب هایی که از آسیب موریانه دور است و در ایران به عمل می آید.



1- چوب های سمغ دار مثل سرو، کاج،ناژو و صنوبر



2-چوب های کندردار به خاطر بوی آن



3- چوب شورانه که به طور کلی از گزند موریانه در امان است.





2- پوشش سغ
سغ یا اَزَغ یا اَزَگ در عربی اَزَج نامیده می شود.
ازغ را بیشتر به شاخ های تاک و نخل و نسترن و
یاس که شکل کمانی دارد می گویند
در مورد طاق بیشتر ازگ تلفظ می شود
غیاث الدین جمشید کاشانی این لفظ را برای طاق بکار برده است.




پوشش سغ به دو بخش عمده تقسیم می شود



مازه دار



تیزه دار



معماران ایرانی به قوس های تخم مرغی(بیضی) به خاطر تحمل پذیری بسیار آن در مقابل بارهای وارده تمایل بسیار داشتند.



قوس های تیزه دار را قوس جناقی هم می گویند.



چفد مازه ای را در چغازنبیل،تپه نوشیجان(دوران ماد)،سد درود زن(دوران هخامنشی) و طاق کسری(دوره ساسانی) و بناهای دیگر قبل از اسلام می توان دید .
اکثر چفدهای دوران قبل از اسلام را مازه ای تشکیل میداد و حتی تا قرون اولیه بعد از اسلام نیز اکثر پوشش ها مازه دار است اما به تدریج چفدها و پوششهای تیزه دار جای آن را می گیرد.


منبع فصلنامه علمی فنی هنری اثر مدیر مسئول باقر آیت اله زاده شیرازی صاحب امتیاز میراث فرهنگی